GISTDA–กรมชลประทาน–สทนช. ต่อยอดข้อมูลดาวเทียมสู่การบริหารจัดการน้ำของประเทศ

สามหน่วยงานผนึกกำลังต่อยอดข้อมูลดาวเทียม สู่การตัดสินใจบริหารจัดการน้ำของประเทศ

วันที่ 23 กันยายน 2569 สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA ร่วมกับกรมชลประทาน และสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) จัดการประชุมคณะทำงานด้านวิชาการ ทบทวน ศึกษา วิเคราะห์การใช้น้ำของพืชภาคการเกษตร ครั้งที่ 5/2569 พร้อมการเสวนาแลกเปลี่ยนแนวทางการใช้ข้อมูลดาวเทียมเพื่อการบริหารจัดการน้ำของประเทศ ณ ห้องพระอินทร์ 1–2 โรงแรมอัศวิน แกรนด์ คอนเวนชัน กรุงเทพมหานคร นางกานดาศรี ลิมปาคม รองผู้อำนวยการ GISTDA และที่ปรึกษาคณะทำงาน เป็นประธานเปิดการประชุม โดยกล่าวถึงความสำคัญของการบูรณาการข้อมูล เทคโนโลยี และองค์ความรู้จากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อพัฒนาสารสนเทศสำหรับสนับสนุนการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำภาคการเกษตรอย่างเป็นระบบ รวมถึงยกระดับข้อมูลดาวเทียมและเทคโนโลยีภูมิสารสนเทศให้สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ตั้งแต่ระดับนโยบาย ระดับปฏิบัติการ จนถึงระดับพื้นที่ การประชุมครั้งนี้เป็นการสรุปผลการดำเนินงานของโครงการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้น้ำภาคการเกษตรด้วยเทคโนโลยีภูมิสารสนเทศ ทั้งระยะที่ 1 ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2568 และระยะที่ 2 ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 ตลอดจนเปิดโอกาสให้หน่วยงานภายใต้คณะทำงานร่วมกันแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นและกำหนดแนวทางต่อยอดการดำเนินงานในระยะถัดไป ผลการดำเนินงานที่สำคัญประกอบด้วย การพัฒนาแบบจำลองติดตามและประเมินสถานการณ์ภัยแล้ง การวิเคราะห์การใช้น้ำของพืชจากข้อมูลดาวเทียม การติดตามความชื้นในดินและสภาวะความเครียดของพืช ตลอดจนการตรวจสอบและสอบเทียบข้อมูลดาวเทียมร่วมกับข้อมูลภาคสนาม เพื่อให้ได้ข้อมูลที่มีความถูกต้องและสอดคล้องกับสภาพพื้นที่จริง หนึ่งในผลผลิตสำคัญของโครงการคือระบบ “เช็คแล้ง” หรือ Crops Drought ซึ่งพัฒนาขึ้นสำหรับติดตามการใช้น้ำของพืชและประเมินความเสี่ยงภัยแล้งในพื้นที่เกษตร ข้อมูลจากระบบสามารถนำไปใช้ประกอบการวิเคราะห์สถานการณ์และการวางแผนบริหารจัดการน้ำได้ในหลายระดับ ทั้งระดับนโยบาย ระดับหน่วยงานผู้ปฏิบัติ และระดับพื้นที่ รวมถึงช่วยให้เกษตรกรสามารถเข้าถึงข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับสถานการณ์น้ำและความเสี่ยงต่อพื้นที่เพาะปลูกได้สะดวกยิ่งขึ้น สำหรับการดำเนินงานในปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 GISTDA มีแนวทางต่อยอดจากการติดตามและประเมินสถานการณ์ ไปสู่การพัฒนาสารสนเทศที่สามารถสนับสนุนการวางแผนและการตัดสินใจบริหารจัดการน้ำในระดับพื้นที่ โดยให้ความสำคัญกับการเชื่อมโยงข้อมูลจากดาวเทียม ข้อมูลด้านน้ำ และข้อมูลตรวจวัดภาคสนาม เพื่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถนำข้อมูลไปใช้ได้อย่างเหมาะสมกับภารกิจ ภายหลังการประชุมคณะทำงาน มีการจัดเสวนาหัวข้อ “จากข้อมูลดาวเทียมสู่การตัดสินใจ ร่วมขับเคลื่อนการใช้เทคโนโลยีอวกาศเพื่อการบริหารจัดการน้ำของประเทศไทย” ดำเนินรายการโดย ดร.ฌานิกา สุขวัฒนวิจิตร หัวหน้าฝ่ายความมั่นคงทางสังคม GISTDA โดยมีผู้บริหารและผู้เชี่ยวชาญจาก GISTDA กรมชลประทาน และ สทนช. ร่วมถ่ายทอดมุมมองเกี่ยวกับการพัฒนาข้อมูลดาวเทียมให้ตอบโจทย์การบริหารจัดการน้ำของประเทศ นายไพฑูรย์ เก่งการช่าง รองเลขาธิการสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ กล่าวถึงบทบาทของข้อมูลและเครื่องมือภูมิสารสนเทศในการสนับสนุนการตัดสินใจ ตั้งแต่การกำหนดนโยบายและมาตรการด้านน้ำ ไปจนถึงการติดตามสถานการณ์น้ำและภัยแล้ง โดยเห็นว่าการดำเนินงานในระยะต่อไปควรให้ความสำคัญกับการเชื่อมโยงและแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างหน่วยงาน การกำหนดมาตรฐานข้อมูลกลาง ตลอดจนการพัฒนาความถูกต้องและความน่าเชื่อถือของข้อมูล เพื่อสนับสนุนการวางแผนบริหารจัดการทรัพยากรน้ำในระยะยาว ดร.ธเนศ สมบูรณ์ ผู้อำนวยการสำนักบริหารจัดการน้ำและอุทกวิทยา กรมชลประทาน นำเสนอมุมมองจากหน่วยงานผู้ปฏิบัติงานด้านน้ำ โดยกล่าวถึงการประยุกต์ใช้ข้อมูลดาวเทียมเพื่อติดตามพื้นที่เกษตรและสถานการณ์ขาดแคลนน้ำ รวมถึงการเชื่อมโยงข้อมูลดาวเทียมกับข้อมูลการส่งน้ำและข้อมูลตรวจวัดภาคสนาม ทั้งนี้ ข้อมูลการคายระเหยน้ำของพืช หรือ Evapotranspiration: ET เป็นข้อมูลสำคัญที่สามารถนำมาประเมินการใช้น้ำและความต้องการน้ำของพืชในแต่ละพื้นที่ได้ นอกจากนี้ ยังมีโอกาสนำแบบจำลอง เทคโนโลยีดาวเทียมสมัยใหม่ และปัญญาประดิษฐ์มาประยุกต์ใช้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการคาดการณ์และวางแผนบริหารจัดการน้ำ ดร.ปกรณ์ เพ็ชรประยูร ผู้อำนวยการสำนักประยุกต์และพัฒนาภูมิสารสนเทศ GISTDA กล่าวถึงบทบาทของ Geospatial Intelligence หรือ GI ในการเปลี่ยนข้อมูลดาวเทียมและข้อมูลเชิงพื้นที่ให้เป็นสารสนเทศที่ทันต่อสถานการณ์ โดยเชื่อมโยงกับข้อมูลด้านน้ำและข้อมูลตรวจวัดในพื้นที่ เพื่อสนับสนุนให้ผู้เกี่ยวข้องสามารถวิเคราะห์ วินิจฉัย วางแผน และบริหารจัดการเชิงพื้นที่ได้อย่างเหมาะสม ทั้งนี้ การผสานเทคโนโลยีเข้ากับองค์ความรู้เฉพาะด้านมีความสำคัญต่อการคาดการณ์สถานการณ์ภัยพิบัติ การแจ้งเตือนน้ำท่วมและภัยแล้ง ตลอดจนการพัฒนาการเกษตรให้มีความแม่นยำมากขึ้น ด้าน ดร.พรเทพ นวกิจกนก ผู้อำนวยการศูนย์ผลิตดาวเทียมแห่งชาติ GISTDA กล่าวถึงศักยภาพของเทคโนโลยีอวกาศและระบบนิเวศด้านอวกาศของประเทศไทย ซึ่งเป็นโอกาสสำคัญในการพัฒนางานบริหารจัดการน้ำ ข้อมูลจากดาวเทียมประเภท Optical, Thermal และ Radar มีคุณสมบัติแตกต่างกันและสามารถนำมาผสานกับข้อมูลเชิงพื้นที่จากแหล่งอื่น เพื่อเพิ่มความครอบคลุมและความต่อเนื่องในการติดตามสถานการณ์ ทั้งนี้ การพัฒนาในอนาคตควรมุ่งทำให้ข้อมูลดาวเทียมพร้อมสำหรับการใช้งานในระดับปฏิบัติการ และเปิดโอกาสให้หน่วยงานทุกภาคส่วนรวมถึงประชาชนเข้าถึงข้อมูลได้อย่างสะดวกและรวดเร็ว การประชุมและการเสวนาครั้งนี้แสดงให้เห็นถึงทิศทางความร่วมมือของ GISTDA กรมชลประทาน และ สทนช. ที่มุ่งพัฒนาข้อมูลดาวเทียมและข้อมูลด้านน้ำให้เป็นสารสนเทศสำหรับการตัดสินใจ ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการติดตามสถานการณ์ แต่ครอบคลุมถึงการวิเคราะห์ การคาดการณ์ และการวางแผนรับมือกับความเปลี่ยนแปลงด้านทรัพยากรน้ำ ตั้งแต่ระดับประเทศไปจนถึงระดับพื้นที่และเกษตรกร อันจะช่วยยกระดับการบริหารจัดการน้ำของประเทศให้มีประสิทธิภาพและยั่งยืนยิ่งขึ้น